Intro
Op 9 oktober vond het tweede webinar plaats in het drieluik AI en Digitalisering in de Watersector. Op deze pagina kun je het webinar terugkijken, het naslagwerk inzien en de samenvatting lezen.
Over dit webinar
In dit webinar stond de aanpak van Waterschap Drents Overijsselse Delta (WDODelta) centraal. De organisatie liet zien hoe zij vanuit verschillende lagen tegelijkertijd werkt aan de invoering van AI. Daarbij worden initiatieven vanaf de werkvloer gecombineerd met richting, kaders en bestuurlijke ondersteuning vanuit de top van de organisatie. Deze integrale aanpak bood inspiratie en praktische handvatten voor andere waterschappen, Rijkswaterstaat, provincies en gemeenten.
Tijdens het webinar kregen deelnemers een concreet beeld van hoe AI niet alleen als afzonderlijk innovatieproject kan worden benaderd, maar als een organisatiebrede ontwikkeling. Aan de hand van praktijkvoorbeelden werd zichtbaar hoe vraagstukken uit de dagelijkse werkpraktijk kunnen worden verbonden met bedrijfsvoering, de CIO-organisatie, directie en bestuur.
Daarnaast deelden de sprekers praktische principes om ruimte te bieden aan experimenten en innovaties, terwijl tegelijkertijd stapsgewijs wordt gewerkt aan betrouwbare en verantwoorde toepassingen van AI.
Inhoudelijke bijdragen
Tijdens de bijeenkomst gaven vertegenwoordigers vanuit verschillende lagen van WDODelta inzicht in hun aanpak en de eerste resultaten:
- Jim van der Geer (afdelingshoofd Strategie) liet zien hoe AI kan bijdragen aan arbeidsintensieve processen, zoals het volgen van externe ontwikkelingen, het verwerken van informatie en het voorbereiden van beleid.
- Miranda Wesselink, lid van het dagelijks bestuur met digitalisering en innovatie in haar portefeuille, besprak de maatschappelijke en bestuurlijke verantwoordelijkheid van publieke organisaties. Zij stond stil bij de vraag waarom overheidsorganisaties met deze ontwikkeling moeten meegaan en welke ethische, bestuurlijke en maatschappelijke afwegingen daarbij horen.
- Henri Boschman (Strategisch Informatieadviseur binnen de CIO-organisatie) liet zien hoe de verschillende perspectieven binnen WDODelta met elkaar zijn verbonden en hoe de invoering van AI organisatorisch is ingericht. Daarbij kwamen concrete toepassingen, werkwijzen en eerste ervaringen aan bod.
Aan de hand van verschillende onderdelen van de aanpak werd verder ingegaan op thema’s zoals het AI-café, het stimuleren én begrenzen van AI-gebruik en de inzet van AI-agents als digitale assistenten.
Video webinar (61 minuten)
Samenvatting
Tijdens het webinar opent Miranda met een treffende metafoor voor de positie waarin veel organisaties zich momenteel bevinden als het gaat om AI. Overal verschijnen veelbelovende AI-toepassingen, maar volgens haar zijn dit vaak auto's die klaarstaan om te rijden terwijl de snelweg nog moet worden aangelegd. De auto's staan voor de toepassingen en experimenten; de snelweg staat voor de onderliggende digitale infrastructuur, zoals data, informatievoorziening, governance, beveiliging en organisatorische randvoorwaarden. Zonder dat fundament blijft AI steken in losse pilots. Om AI duurzaam en verantwoord op te schalen, moet eerst de infrastructuur op orde zijn.
Vanuit die gedachte laat WDO Delta zien hoe zij AI stap voor stap een plek geven binnen de organisatie. Daarbij staat niet de technologie centraal, maar de mens. AI wordt gezien als een hulpmiddel om maatschappelijke opgaven, toenemende complexiteit en arbeidsmarktkrapte het hoofd te bieden. De organisatie kiest bewust voor een aanpak waarin leren, experimenteren, samenwerken en verantwoord handelen centraal staan.
Het AI-café als startpunt
Een belangrijke katalysator in de AI-aanpak van WDO Delta is het AI-café. Dit is opgezet als een laagdrempelige ontmoetingsplek waar medewerkers kennis kunnen maken met AI, ervaringen kunnen uitwisselen en vragen kunnen stellen. Het AI-café stimuleert medewerkers om zelf te ontdekken wat AI kan betekenen voor hun dagelijkse werkzaamheden. Tegelijkertijd biedt het ruimte om zorgen, dilemma's en ethische vraagstukken te bespreken. Daarmee draagt het initiatief niet alleen bij aan AI-geletterdheid, maar ook aan draagvlak en organisatieontwikkeling.
De mens als sleutel tot succes
Een belangrijke rode draad in het webinar is dat succesvolle AI-adoptie vooral een veranderopgave is. Technologie is daarbij slechts een middel. Volgens de sprekers vraagt de inzet van AI om nieuwe vaardigheden, een andere manier van werken en leidinggevenden die medewerkers ondersteunen bij deze ontwikkeling. Daarom werkt WDO Delta nauw samen met HR aan het ontwikkelen van de competenties die nodig zijn in een steeds digitalere werkomgeving.
AI aan de bestuurstafel
Naast medewerkers worden ook bestuurders actief betrokken bij de ontwikkelingen rondom AI. Daarbij ligt de nadruk niet alleen op risico's en regelgeving, maar juist ook op de kansen die AI biedt voor publieke organisaties. Door concrete voorbeelden te laten zien, wordt AI tastbaar gemaakt voor bestuurders. Zo kan AI helpen bij het analyseren van grote hoeveelheden documenten, het ontsluiten van kennis en het ondersteunen van besluitvorming. Hierdoor ontstaat een beter gesprek over de strategische betekenis van AI voor de organisatie.
Van experiment naar praktijk
Het webinar bevat verschillende voorbeelden van AI-toepassingen die binnen de organisatie worden verkend.
Een daarvan is 'Bouw je Bot', waarbij medewerkers zelf AI-agents ontwikkelen die aansluiten op hun dagelijkse werkzaamheden. Wat begon als een experiment groeide uit tot een groot aantal initiatieven vanuit verschillende onderdelen van de organisatie.
Daarnaast wordt AI ingezet om bestuurlijke documenten en dossiers beter toegankelijk te maken. Hierdoor kunnen eerdere besluiten, standpunten en relevante informatie sneller worden teruggevonden en benut.
Een aansprekend praktijkvoorbeeld is de digitale schouw. Hierbij worden satellietbeelden gecombineerd met AI om de onderhoudsstaat van watergangen te beoordelen. Hierdoor hoeven minder fysieke inspecties plaats te vinden en kunnen medewerkers zich richten op situaties waar menselijke beoordeling daadwerkelijk nodig is. Dit leidt tot efficiënter werken en een betere inzet van beschikbare capaciteit.
Leren van pilots
De sprekers benadrukken dat niet iedere pilot direct hoeft te leiden tot implementatie. Ook pilots die uiteindelijk niet worden voortgezet leveren waardevolle inzichten op. Ze maken zichtbaar waar knelpunten zitten in data, infrastructuur, informatiebeveiliging of governance. Daarmee vormen zij een belangrijke stap in het leerproces van de organisatie.
Juist hier komt de metafoor van de snelweg opnieuw terug: voordat AI breed kan worden ingezet, moet de onderliggende infrastructuur stevig genoeg zijn om toepassingen veilig, betrouwbaar en schaalbaar te ondersteunen.
Ethiek en publieke waarden
Als publieke organisatie besteedt WDO Delta nadrukkelijk aandacht aan de ethische kant van AI. Vraagstukken rondom transparantie, privacy, mogelijke vooroordelen in algoritmen en menselijke controle worden actief besproken. Hiervoor zijn onder meer governance-afspraken gemaakt en is een ethiekcommissie ingericht die kan adviseren bij complexe vraagstukken. AI moet altijd ondersteunend blijven aan menselijk handelen en publieke waarden.
Belangrijkste lessen
De aanpak van WDO Delta laat zien dat succesvolle AI-adoptie vraagt om meer dan alleen technologie. De belangrijkste lessen uit het webinar zijn:
- begin bij de mens en niet bij de techniek
- creëer ruimte om te experimenteren en te leren
- maak AI onderdeel van het dagelijkse gesprek
- betrek bestuurders vanaf het begin
- investeer in een stevige digitale infrastructuur
- ontwikkel duidelijke kaders voor verantwoord gebruik
- besteed blijvend aandacht aan ethiek en publieke waarden
- zie data als een strategische basis voor innovatie
Conclusie
De centrale boodschap van het webinar is dat AI pas echt waarde oplevert wanneer technologie, mens en organisatieontwikkeling hand in hand gaan. Het AI-café, de betrokkenheid van bestuurders en de aandacht voor ethiek laten zien hoe WDO Delta werkt aan een verantwoorde en toekomstbestendige inzet van AI. Zoals de metafoor van de snelweg duidelijk maakt: AI-toepassingen kunnen pas echt versnellen wanneer het fundament waarop zij rijden stevig genoeg is.
