Introductie
Klimaatverandering, verouderende infrastructuur en toenemende ruimtelijke druk komen samen in de Nederlandse delta. Dat vraagt iets van waterbeheerders die dagelijks werken aan sluizen, stormvloedkeringen, vaarwegen en gemalen. Tijdens het eerste waterwebinar van 2026 gingen Esther van Baaren (Deltares) en Martine Brinkhuis (Rijkswaterstaat) in op de vraag wat klimaatverandering betekent voor waterbouwkundige kunstwerken, en vooral: welke dilemma’s dat oproept voor assetmanagement op de korte en op de lange termijn.
Op deze pagina vind je de video, de sheets en een samenvatting van het webinar.
Kijk het webinar terug (1 uur)
Samenvatting
Langetermijnontwikkelingen en waterbouwkundige kunstwerken: keuzes maken in een veranderende delta.
Onze infrastructuur gaat soms wel honderd jaar mee, terwijl het systeem om ons heen in die tijd sterk kan veranderen. In het webinar werd zichtbaar gemaakt wat we nu al zien: meer warme jaren, extremere neerslag, hogere rivierafvoeren én langere perioden van droogte. Daarbij komt nog een grote vervangings- en renovatieopgave: door veroudering en intensief gebruik zijn veel civiele werken aan vervanging of renovatie toe. Deze opgave vergt een miljardeninvestering en brengt aanzienlijke uitdagingen met zich mee. Hoe benutten we onze tijd goed en zorgen we dat we die grote investeringen benutten als kans om echt richting een klimaatrobuuste delta te bewegen?
De effecten van klimaatverandering raken verschillende netwerken op uiteenlopende manieren. Zeespiegelstijging vergroot de inzet van stormvloedkeringen en maakt spuien naar zee lastiger. Hitte beïnvloedt bruggen, bedieningssystemen en waterkwaliteit. Droogte leidt tot lagere waterstanden, beperkingen in de scheepvaart en extra druk op waterverdeling. Extreme neerslag en hoogwater kunnen routes onderbreken en vragen meer van gemalen en afwatering. Het zijn geen abstracte toekomstbeelden, maar effecten die nu al merkbaar zijn in de praktijk.
Deze ontwikkelingen werden concreet gemaakt aan de hand van verschillende voorbeelden. Zo laat de Maeslantkering zien hoe aannames uit het ontwerp, zoals het aantal sluitingen in de levensduur, anders zouden zijn als we de kering nu zouden ontwerpen met de huidige kennis over zeespiegelstijging. Bij stormvloedkering Ramspol en het IJsselmeergebied speelt de vraag hoe toekomstige keuzes voor het gebruik en de inrichting van het watersysteem doorwerken in het sluitregime. En bij het Wilhelminakanaal komt het spanningsveld naar voren tussen scheepvaart en waterbeheer: kies je voor een snelle, lokale oplossing, of neem je de tijd om het onderhoud en de renovatie van civiele werken te verbinden met een bredere gebiedsopgave?
In het webinar werden deze situaties nadrukkelijk gepresenteerd als dilemma’s, niet als vraagstukken met een eenduidig antwoord. Investeren kan een kans zijn om stappen te zetten richting een meer klimaatbestendige delta, en tegelijkertijd kan een investering later een desinvestering blijken als het systeem anders wordt ingericht. Rekken met bestaande assets kan ruimte geven om nieuwe inzichten af te wachten, en brengt ook kwetsbaarheden met zich mee. Die afwegingen verschillen per object, per netwerk en per tijdshorizon.
Om met die onzekerheid om te gaan, presenteerden Esther en Martine een systematische manier van kijken. Door per kunstwerk de huidige eisen en staat vast te leggen, autonome ontwikkelingen en klimaatdrivers te benoemen en expliciet te maken wat we wel en niet weten, ontstaat inzicht in waar kennisvragen zitten en wanneer knelpunten kunnen optreden. Dat biedt houvast zonder de complexiteit weg te nemen.
Verder is belangrijk dat keuzes rond waterbouwkundige kunstwerken nooit op zichzelf staan. Besluiten in andere domeinen, zoals woningbouw, energie of ecologie, werken door in het watersysteem. Door je bewust te zijn van die samenhang ontstaat ruimte om dilemma’s gezamenlijk te bespreken. Niet om ze direct op te lossen, maar om ze beter te begrijpen.
De presentatie eindigde met een reflectie op de Nederlandse traditie van adaptief omgaan met water. Die geschiedenis laat zien dat aanpassing mogelijk is, en ook tijd kost. De oproep is dan ook niet om snelle conclusies te trekken, maar om de beschikbare tijd bewust te benutten, perspectieven te verbinden en het gesprek te blijven voeren. Juist in die open ruimte tussen korte termijn acties en lange termijn vergezichten ontstaan keuzes die richting geven aan de delta van morgen.
